Mô hình nghiên cứu trong đồ án: làm bằng bìa để nghĩ, không phải để trưng

Hai sinh viên cùng lớp. Người thứ nhất không làm mô hình cho đến tuần cuối, rồi thuê làm một mô hình trưng bày đẹp. Người thứ hai làm tám cái mô hình bìa xấu xí trong suốt học kỳ, cái nào cũng cắt dán vội. Đến ngày chấm, mô hình của người thứ nhất bóng bẩy nhưng lộ ra một góc sân tối mà không ai kịp sửa. Phương án của người thứ hai đã được sửa tám lần.

Đó là khác biệt giữa mô hình trưng bày và mô hình nghiên cứu. Loại thứ hai là công cụ thiết kế, và đáng làm hơn nhiều.

Mô hình nghiên cứu trả lời câu hỏi gì

Mỗi mô hình nên được làm để trả lời một câu hỏi cụ thể. Câu hỏi quyết định tỷ lệ và mức chi tiết:

Làm mô hình 1:100 đầy đủ chi tiết để trả lời câu hỏi về khối là lãng phí; làm mô hình 1:500 để kiểm ánh sáng phòng là vô ích.

Vật liệu rẻ, dễ cắt

• Bìa carton xám (bìa cứng) dày 1 – 2 mm: vật liệu chủ lực, rẻ, cắt dễ, trung tính màu.
• Xốp (foam) dày 3 – 10 mm: nhanh cho khối đặc; cắt bằng dao nóng hoặc dao rọc sắc.
• Giấy bìa trắng mỏng: cho mái, vách nhẹ, bậc thang.
• Nhựa mica trong mỏng hoặc giấy can: cho kính, khi cần thấy xuyên.
• Que tre, que gỗ nhỏ: cho cột, lam, cây.

Giữ màu vật liệu thống nhất (toàn xám hoặc toàn trắng) giúp mắt tập trung vào hình khối, không bị phân tán bởi màu. Nếu cần phân biệt, chỉ dùng một màu nhấn cho phần mới hoặc phần quan trọng.

Dụng cụ cơ bản

• Dao rọc giấy lưỡi nhỏ, thay lưỡi thường xuyên. Lưỡi cùn là nguyên nhân số một của mép xơ và tai nạn.
• Thước kim loại có gờ chống trượt, dài 30 – 60 cm.
• Tấm lót cắt (cutting mat).
• Keo sữa (keo trắng) cho bìa, dùng tăm hoặc que để chấm keo mảnh; keo nến cho khối nhanh; băng keo giấy để giữ tạm.
• Ê-ke nhỏ để giữ góc vuông khi dán.

Kỹ thuật cắt dán sạch

1. Cắt nhiều lượt nhẹ thay vì một lượt mạnh. Ba lượt nhẹ cho mép thẳng hơn và an toàn hơn.
2. Tay giữ thước đặt phía ngoài, không để ngón tay trên đường dao.
3. Tính độ dày vật liệu khi hai tấm gặp nhau ở góc: tấm này chồng lên cạnh tấm kia, trừ độ dày tương ứng, nếu không hộp sẽ to ra vài milimet mỗi góc.
4. Keo ít và đều: keo tràn làm bẩn và cong bìa.
5. Làm sàn và nền trước, dựng tường lên sau, mái cuối cùng và để tháo được nếu muốn nhìn vào trong.

Học từ mô hình: chụp ảnh đúng cách

Mô hình chỉ có giá trị nghiên cứu khi bạn nhìn nó từ góc người dùng thật. Cách chụp:

• Đặt camera điện thoại sát mặt nền, ở độ cao tương đương tầm mắt người theo tỷ lệ mô hình (1:200 thì chỉ khoảng 7 – 8 mm trên mặt nền).
• Chụp ngoài trời hoặc cạnh cửa sổ với nắng thật, xoay mô hình đúng hướng bắc để thấy bóng đổ thật.
• Chụp cùng một góc qua các phiên bản để so sánh sự thay đổi.
• Chụp từ trên cao thẳng xuống để có sơ đồ nhanh.

Ảnh tầm mắt từ mô hình bìa đơn sơ thường nói về không gian chân thực hơn nhiều phối cảnh render.

Những lỗi hay gặp

• Làm mô hình quá kỹ ngay lần đầu, rồi tiếc không dám cắt sửa.
• Không làm mô hình khu đất và nhà lân cận, nên không thấy quan hệ tỷ lệ.
• Dùng quá nhiều màu, vật liệu khác nhau, mô hình rối mắt.
• Cất mô hình đi sau khi làm, không chụp, không so sánh, không học được gì.

Áp dụng: lịch mô hình cho đồ án tám tuần

1. Tuần 1: mô hình khu đất 1:500 có nhà lân cận, làm nền dùng chung cả kỳ.
2. Tuần 2 – 3: ba đến năm mô hình khối 1:500 cho các phương án, cắm lên nền.
3. Tuần 4: mô hình khối phương án chốt 1:200, chụp bóng đổ lúc 9 giờ và 15 giờ.
4. Tuần 5: mô hình cắt 1:100 qua không gian chính, kiểm cao độ, cầu thang, ánh sáng.
5. Tuần 6: mô hình hộp sáng 1:20 cho một phòng quan trọng nếu cần.
6. Tuần 7 – 8: nếu đề yêu cầu mô hình trình bày, làm từ file bản vẽ đã chốt, không sáng tác thêm.

An toàn và giữ bàn làm việc gọn

Làm mô hình là việc có dao và keo, và tai nạn hay xảy ra nhất vào những đêm vội. Vài thói quen đơn giản:

• Lưỡi dao cũ bẻ vào một hộp kim loại kín hoặc lọ nhựa có nắp, không vứt thẳng vào thùng rác.
• Luôn cắt trên tấm lót, hướng lưỡi dao ra xa cơ thể.
• Keo có dung môi và dao nóng cắt xốp sinh mùi, khói: làm ở nơi thông thoáng, mở cửa sổ.
• Dọn vụn bìa sau mỗi buổi; vụn nhỏ dính vào keo làm mô hình sau bẩn và lồi lõm.
• Cất các mô hình cũ trong hộp có nhãn phương án và ngày, để cuối kỳ còn chụp lại được chuỗi phát triển.

Việc nên làm ngay: mua một tấm bìa xám và một hộp lưỡi dao mới, làm mô hình khu đất tuần này. Nền khu đất có sẵn trên bàn sẽ khiến bạn tự nhiên đặt khối lên thử, và đó là lúc mô hình bắt đầu giúp bạn nghĩ.

Câu hỏi thường gặp