Buổi chấm đồ án thường diễn ra nhanh hơn sinh viên tưởng. Sau nhiều tuần làm việc, bạn có khoảng năm đến mười phút đứng trước bảng. Người chấm đã nhìn qua bảng trước khi bạn mở lời, và thường đã có một ấn tượng. Năm phút của bạn hoặc củng cố ấn tượng tốt, hoặc sửa một ấn tượng chưa tốt, hoặc vô tình làm nó tệ đi.
Hiểu người chấm nhìn gì và nghe gì giúp bạn chuẩn bị đúng chỗ, thay vì tập thuộc một bài thuyết minh dài.
Những điểm người chấm thường kiểm trước
Mỗi giảng viên có thói quen riêng, nhưng có vài điểm gần như ai cũng dò ngay:
- Tổng mặt bằng: công trình đặt trên khu đất có hợp lý không, lối vào từ đâu, có đáp ứng khoảng lùi không.
- Lối vào và dây chuyền chính: từ cổng vào đến không gian chính có rõ không.
- Mặt cắt: chiều cao tầng, cầu thang, ánh sáng. Mặt cắt thường lộ ra những gì mặt bằng che giấu.
- Cầu thang và thoát nạn: đủ số lượng, đủ rộng, khoảng cách hợp lý, không cụt.
- Kết cấu: lưới cột có logic không, cột tầng trên có rơi xuống cột tầng dưới không, nhịp có hợp lý với vật liệu không.
- Vấn đề trung tâm của đề: đồ án có nhận ra và giải nó không.
- Sự nhất quán: phối cảnh có khớp với mặt bằng, mặt đứng không.
Để ý: phối cảnh không nằm trong danh sách kiểm trước. Nó tạo ấn tượng, nhưng điểm số thường được quyết định ở các mục trên.
Cấu trúc bài nói năm phút
| Phần | Thời gian | Nội dung |
|---|---|---|
| Mở | khoảng 30 giây | Một câu vấn đề, một câu ý tưởng. Chỉ vào sơ đồ ý tưởng. |
| Khu đất và chiến lược | khoảng 1 phút | Điều quan trọng nhất của khu đất và cách công trình đáp lại |
| Đi một vòng trong công trình | khoảng 2 phút | Dẫn người nghe từ cổng qua lối vào đến không gian chính, chỉ trên mặt bằng và mặt cắt |
| Một hai giải pháp đặc trưng | khoảng 1 phút | Khí hậu, kết cấu hay chi tiết mà bạn tự hào nhất |
| Chốt | khoảng 30 giây | Nhắc lại ý tưởng bằng một câu, mời câu hỏi |
Không đọc thuyết minh, không liệt kê diện tích từng phòng, không kể lại quá trình từng tuần. Người chấm có thể đọc những thứ đó trên bảng.
Kỹ thuật nói trước bảng
- Đứng cạnh bảng, không chắn bảng. Dùng bút chỉ hoặc tay chỉ đúng chỗ đang nói.
- Nói bằng động từ và không gian: “người đi vào dưới mái hiên sâu 3 m, rẽ trái, nhìn thấy sân trong” rõ hơn “công trình có không gian chuyển tiếp”.
- Tránh từ rỗng: “hiện đại”, “ấn tượng”, “hài hoà” không nói gì cả nếu không đi kèm lý do.
- Giữ nhịp: tập với đồng hồ, cắt phần thừa. Hội đồng thường ngắt lời nếu quá giờ.
Trả lời câu hỏi khó
Câu hỏi của người chấm thường thuộc ba loại, mỗi loại có cách trả lời riêng:
- Hỏi để hiểu (“phòng này dùng làm gì?”): trả lời ngắn, chỉ vào bản vẽ.
- Hỏi để thử (“sao em không đặt bếp phía bắc?”): giải thích lý do đã cân nhắc. Nếu thật sự đã so sánh, nói rõ; nếu chưa, thừa nhận và nói bạn sẽ cân nhắc thế nào.
- Hỏi vì phát hiện lỗi (“cầu thang này đụng dầm”): thừa nhận ngay, nói cách sửa. Đừng cãi hay chống chế; điều đó thường làm mất điểm nhiều hơn chính lỗi.
Câu “em chưa nghĩ tới điểm này, nếu làm lại em sẽ…” thường được đánh giá cao hơn một lời giải thích vòng vo. Người chấm đánh giá khả năng tư duy, không chỉ sản phẩm.
Những điều không cần làm
- Không cần học thuộc lòng bài nói từng chữ; nhớ khung và các từ khoá.
- Không cần xin lỗi về những gì chưa kịp làm ở đầu bài; nó kéo sự chú ý vào điểm yếu.
- Không cần giải thích phần mềm đã dùng.
Áp dụng: danh sách kiểm tra đêm trước buổi chấm
- Dò lại bảng kiểm yêu cầu cứng của đề: đủ bản vẽ, đúng tỷ lệ, đủ bảng.
- Kiểm nhất quán: số tầng, vị trí cửa, cầu thang khớp giữa mặt bằng, mặt cắt, mặt đứng, phối cảnh.
- Kiểm cầu thang, lan can, chiều cao thông thuỷ trên mặt cắt.
- Viết khung bài nói năm phần theo bảng trên, mỗi phần tối đa hai dòng.
- Tập nói hai lần với đồng hồ, một lần trước người khác.
- Viết trước ba câu hỏi khó nhất bạn sợ bị hỏi, và câu trả lời cho mỗi câu.
- Ngủ đủ. Người trình bày tỉnh táo trả lời câu hỏi tốt hơn nhiều người thức trắng để thêm một ảnh render.
Sau buổi chấm: biến nhận xét thành việc làm
Nhận xét trong buổi chấm thường được nói nhanh và dễ quên. Ngay sau khi rời phòng, ghi lại theo ba cột: lỗi kỹ thuật (cầu thang, kết cấu, thoát nạn), lỗi tư duy (chưa giải vấn đề trung tâm, ý tưởng chưa rõ), và lỗi trình bày (bảng rối, bài nói dài). Cột đầu sửa được bằng kiến thức, cột hai cần luyện cách đặt vấn đề, cột ba cần luyện kỹ năng.
Chụp lại toàn bộ bảng trình bày trong ánh sáng tốt trước khi tháo xuống, và lưu cùng file gốc. Đó là nguyên liệu cho hồ sơ năng lực sau này, và nhiều sinh viên đến khi cần làm hồ sơ mới phát hiện đã mất gần hết.
Sau buổi chấm, dành mười phút ghi lại mọi câu hỏi và nhận xét, kể cả lời khen. Qua vài học kỳ, danh sách này cho bạn thấy người chấm quan tâm điều gì một cách nhất quán, và đó là bản đồ để làm đồ án tiếp theo tốt hơn.
Câu hỏi thường gặp
Giảng viên chấm đồ án kiến trúc nhìn vào đâu trước?
Thường là tổng mặt bằng, lối vào và dây chuyền chính, mặt cắt, cầu thang và thoát nạn, logic kết cấu, cách giải vấn đề trung tâm của đề và sự nhất quán giữa các bản vẽ. Phối cảnh tạo ấn tượng nhưng ít khi quyết định điểm.
Trình bày đồ án năm phút nên nói gì?
Mở bằng vấn đề và ý tưởng, nói ngắn về khu đất và chiến lược, dẫn người nghe đi một vòng trong công trình trên mặt bằng và mặt cắt, nêu một hai giải pháp đặc trưng rồi chốt lại ý tưởng.
Bị thầy chỉ ra lỗi trong buổi chấm thì nên làm gì?
Thừa nhận ngay và nói cách bạn sẽ sửa. Tranh cãi hay chống chế thường làm mất điểm nhiều hơn chính lỗi đó, trong khi thái độ cầu thị cho thấy khả năng tư duy.
Có nên học thuộc lòng bài thuyết trình đồ án không?
Không cần. Nên nhớ khung bài năm phần và các từ khoá, tập nói với đồng hồ vài lần. Học thuộc từng chữ dễ khiến bạn lúng túng khi bị ngắt lời hay hỏi xen.
Đêm trước buổi chấm đồ án nên kiểm tra những gì?
Kiểm đủ bản vẽ theo đề, sự nhất quán giữa mặt bằng, mặt cắt, mặt đứng, phối cảnh, kiểm cầu thang và chiều cao thông thuỷ, chuẩn bị khung bài nói và câu trả lời cho ba câu hỏi khó nhất, rồi ngủ đủ.
