Sau buổi khảo sát khu đất, sinh viên về với điện thoại đầy ảnh. Đến khi vẽ mặt cắt tổng thể mới phát hiện: không ai biết nhà bên cạnh cao mấy tầng, vỉa hè rộng bao nhiêu, cây lớn ở góc đất nằm chính xác chỗ nào. Phải đi lại lần hai, và lần này trời mưa.
Khảo sát hiệu quả không phải là chụp nhiều mà là biết mình cần thông tin gì trước khi đi. Bản đồ và ảnh vệ tinh cho bạn hình dạng khu đất; chỉ có thực địa cho bạn cảm giác, âm thanh, người, và những thứ bản đồ không cập nhật.
Chuẩn bị trước khi đi
- In bản đồ khu đất và xung quanh bán kính 200 – 300 m, tỷ lệ 1:500 hoặc 1:1000, vài bản để ghi chú trực tiếp.
- Xem ảnh vệ tinh ở nhiều thời điểm (nếu có) để thấy thay đổi gần đây.
- Xác định hướng bắc, dự đoán hướng nắng chiều.
- Dụng cụ: thước dây 20 – 30 m, bìa kẹp, bút, la bàn (điện thoại), ứng dụng đo độ ồn nếu có, áo mưa, nước.
- Phân công nếu đi nhóm: người đo, người chụp, người ký họa, người ghi chép.
Checklist tại hiện trường
| Nhóm thông tin | Việc cụ thể | Kết quả mang về |
|---|---|---|
| Ranh giới và kích thước | Đo các cạnh, xác định mốc góc, đối chiếu bản đồ | Mặt bằng ranh đất có số đo |
| Cao độ | Ước chênh cao so với mặt đường, dốc, vùng trũng đọng nước | Ghi chú cao độ tương đối |
| Mặt cắt đường | Đo lòng đường, vỉa hè, hàng cây, khoảng lùi nhà đối diện | Mặt cắt đường 1:200 |
| Công trình lân cận | Số tầng, chiều cao ước lượng, cửa sổ quay về khu đất | Mặt đứng dãy phố phác |
| Cây xanh | Vị trí, loại, đường kính tán, cây nên giữ | Mặt bằng cây |
| Nắng, gió | Vùng bóng đổ các giờ, hướng gió cảm nhận | Sơ đồ nắng gió thực tế |
| Âm thanh | Nguồn ồn, mức độ theo giờ | Sơ đồ tiếng ồn |
| Con người | Ai đi qua, ai dừng lại, làm gì, giờ nào | Ghi chép hoạt động |
| Hạ tầng | Cột điện, hố ga, trụ nước chữa cháy, điểm đấu nối | Ghi chú trên mặt bằng |
Đo mặt cắt đường bằng thước và bước chân
Mặt cắt đường là bản vẽ thường thiếu nhất trong phân tích hiện trạng, trong khi nó quyết định cảm nhận của người đi bộ và cách công trình tiếp cận. Cách đo nhanh:
- Chọn một vị trí vuông góc với đường, trước khu đất.
- Đo lần lượt: mép khu đất đến mép vỉa hè, bề rộng vỉa hè, bó vỉa, lòng đường, vỉa hè đối diện, khoảng lùi nhà đối diện.
- Ước chiều cao nhà đối diện bằng số tầng nhân khoảng 3,3 – 3,6 m, hoặc bằng cách đếm hàng gạch ở tầng trệt.
- Ghi vị trí cây, cột điện, chỗ đỗ xe máy trên vỉa hè.
Với mặt cắt này, bạn tính được tỷ lệ bề rộng đường trên chiều cao nhà hai bên, một chỉ số quyết định con phố có cảm giác thoáng hay bí, và công trình của bạn nên cao bao nhiêu để hài hoà.
Quan sát theo giờ: khu đất không giống nhau sáng và chiều
Nếu có thể, đến khu đất ít nhất hai lần ở hai thời điểm khác nhau: sáng sớm và chiều muộn, ngày thường và cuối tuần. Những điều thường chỉ lộ ra theo giờ:
- Chợ tạm họp buổi sáng trên vỉa hè cạnh khu đất.
- Giờ tan trường, phụ huynh dừng xe kín lề đường.
- Nắng chiều hắt từ mặt kính công trình đối diện.
- Tiếng ồn quán nhậu buổi tối.
Mỗi phát hiện như vậy là một câu hỏi thiết kế, và là thứ làm phân tích hiện trạng của bạn khác phân tích chép từ bản đồ.
Ảnh chụp có mục đích
- Ảnh toàn cảnh từ bốn góc khu đất nhìn vào trong và nhìn ra ngoài.
- Chuỗi ảnh dọc tuyến đường tiếp cận, chụp cách nhau vài chục bước, để dựng lại trải nghiệm đi đến khu đất.
- Ảnh tầm mắt từ vị trí dự kiến lối vào và từ tầng hai nếu có công trình cao gần đó.
- Ảnh chi tiết vật liệu của công trình lân cận: gạch, mái, lan can. Hữu ích khi bàn bối cảnh.
Đánh dấu vị trí và hướng chụp mỗi ảnh lên bản đồ in. Ảnh không có vị trí sẽ trở nên vô dụng sau một tuần.
Những điều cần tế nhị khi khảo sát
Khu đất đồ án thường nằm trong khu dân cư thật. Xin phép khi chụp người, không chụp vào nhà riêng, không vào đất có rào khi chưa được phép. Trò chuyện với người bán hàng, người dân quanh đó thường cho thông tin quý: chỗ nào hay ngập, giờ nào đông, trước đây khu đất là gì. Hỏi nhẹ nhàng, giới thiệu mình là sinh viên làm bài tập.
Áp dụng: bộ phân tích hiện trạng sau khảo sát
- Mặt bằng khu đất có số đo, cây, hạ tầng, hướng chụp ảnh.
- Mặt cắt đường ít nhất một, tốt nhất hai phương.
- Mặt đứng dãy phố phác hai bên khu đất.
- Sơ đồ nắng, gió, tiếng ồn, mỗi thứ một sơ đồ.
- Sơ đồ hoạt động con người theo giờ.
- Một danh sách năm “cơ hội” và năm “thách thức” của khu đất, mỗi mục một câu.
Danh sách cơ hội và thách thức sẽ là cầu nối trực tiếp sang ý tưởng. Việc tiếp theo: với mỗi thách thức, viết một câu “nếu… thì công trình có thể…”. Ba bốn câu trong số đó thường chính là mầm của phương án.
Câu hỏi thường gặp
Khảo sát khu đất đồ án cần mang theo gì?
Bản đồ khu đất in sẵn tỷ lệ 1:500 hoặc 1:1000, thước dây 20 – 30 m, bìa kẹp, bút, la bàn trên điện thoại, ứng dụng đo độ ồn nếu có, cùng áo mưa và nước uống.
Cần đo những gì khi khảo sát khu đất?
Kích thước ranh đất, chênh cao so với đường, mặt cắt đường gồm lòng đường và vỉa hè, chiều cao công trình lân cận, vị trí cây xanh, hạ tầng như cột điện, hố ga, cùng nắng gió và tiếng ồn.
Vì sao nên khảo sát khu đất nhiều lần?
Vì khu đất thay đổi theo giờ và theo ngày: chợ họp buổi sáng, giờ tan trường, nắng chiều phản chiếu, tiếng ồn buổi tối. Những điều này chỉ thấy khi đến ở nhiều thời điểm khác nhau.
Mặt cắt đường trong phân tích hiện trạng dùng để làm gì?
Mặt cắt đường cho biết bề rộng lòng đường, vỉa hè, khoảng lùi và chiều cao nhà hai bên, từ đó đánh giá cảm giác không gian đường phố và định chiều cao, cách tiếp cận phù hợp cho công trình.
Phân tích hiện trạng đồ án nên có những bản vẽ nào?
Nên có mặt bằng khu đất có số đo, mặt cắt đường, mặt đứng dãy phố, các sơ đồ nắng, gió, tiếng ồn, sơ đồ hoạt động con người và danh sách cơ hội, thách thức của khu đất.
