Lần đầu chạy kiểm tra xung đột cho một công trình sáu tầng, phần mềm báo hơn ba nghìn xung đột. Cả nhóm hoảng. Xem kỹ thì phần lớn là ống nước chạm lớp trát tường, dây điện nằm trong tường như đúng thiết kế, và cùng một ống xuyên qua cùng một dầm được đếm ở mọi tầng. Xung đột thật cần xử lý chỉ vài chục.
Phối hợp liên môn bằng mô hình là một trong những lợi ích lớn nhất của BIM, nhưng nó hiệu quả khi được tổ chức như một quy trình, không phải một nút bấm.
Vì sao cần phối hợp trên mô hình
Trong quy trình bản vẽ 2D truyền thống, mỗi bộ môn vẽ trên bản vẽ riêng và phối hợp bằng cách chồng bản vẽ. Mặt bằng thì khớp, nhưng cao độ thì không ai kiểm hết: ống gió cao bao nhiêu, dầm sâu bao nhiêu, trần giả hạ tới đâu. Những xung đột theo phương đứng thường lộ ra khi đã thi công — lúc đó sửa là đục dầm, hạ trần, đổi tuyến ống, tốn kém và chậm tiến độ.
Mô hình ba chiều của mỗi bộ môn, khi ghép lại, cho phép thấy các xung đột này trước khi thi công.
Ba loại xung đột
- Xung đột cứng: hai vật thể chiếm cùng một chỗ — ống xuyên dầm, cột nằm giữa cửa đi.
- Xung đột mềm (khoảng hở): vật thể không chạm nhau nhưng thiếu khoảng trống cần thiết cho lắp đặt, bảo trì, cách nhiệt — ống gió sát trần không còn chỗ bọc cách nhiệt.
- Xung đột quy trình: về hình học không sao nhưng không thi công được theo trình tự — thiết bị lớn không đưa vào phòng được vì cửa lắp trước.
Phần mềm phát hiện tốt loại thứ nhất, phát hiện loại thứ hai nếu được cấu hình khoảng hở, và gần như không phát hiện loại thứ ba. Loại thứ ba cần người có kinh nghiệm thi công.
Quy trình phối hợp theo vòng
- Thống nhất hệ tọa độ và cao độ gốc giữa các bộ môn ngay từ đầu. Mô hình lệch gốc thì mọi kiểm tra đều vô nghĩa.
- Xuất mô hình từ mỗi bộ môn theo lịch cố định (ví dụ mỗi tuần), cùng định dạng, cùng quy ước đặt tên.
- Gom mô hình vào phần mềm phối hợp.
- Chạy kiểm tra có chọn lọc: theo cặp hệ thống (kết cấu với thoát nước, kết cấu với ống gió, kiến trúc với kết cấu), theo tầng, với dung sai hợp lý.
- Gom nhóm và lọc: một ống xuyên qua một dầm ở tám tầng là một vấn đề thiết kế, không phải tám.
- Giao việc: mỗi vấn đề có người chịu trách nhiệm, hạn xử lý, trạng thái.
- Họp phối hợp: xem vấn đề trên mô hình chung, quyết định bên nào sửa.
- Cập nhật mô hình và kiểm tra lại ở vòng sau.
IFC và BCF: hai định dạng mở cần biết
| Định dạng | Chứa gì | Dùng để | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| IFC | Mô hình với đối tượng và thuộc tính | Trao đổi mô hình giữa phần mềm khác hãng | Cần thống nhất thiết lập xuất; kiểm tra sau khi nhập vì có thể mất thuộc tính |
| BCF | Vấn đề: ảnh chụp khung nhìn, vị trí camera, đối tượng liên quan, ghi chú, người phụ trách, trạng thái | Trao đổi danh sách vấn đề giữa các bên mà không gửi lại cả mô hình | Người nhận mở vấn đề và được đưa thẳng tới đúng vị trí trong mô hình của mình |
BCF thay thế cho chuỗi email kiểu “ống ở trục 3-4 tầng 2 đụng dầm, xem ảnh đính kèm” — thứ luôn thất lạc và không ai biết đã xử lý chưa.
Vai trò của kiến trúc sư trong phối hợp
Kiến trúc sư thường là bên chủ trì phối hợp thiết kế, vì mô hình kiến trúc quy định không gian mà các hệ thống khác phải nằm trong đó. Những việc kiến trúc sư cần làm tốt:
- Quy định chiều cao thông thủy và vùng kỹ thuật trên trần cho từng khu vực ngay từ giai đoạn cơ sở: bao nhiêu cho dầm, bao nhiêu cho ống gió, bao nhiêu cho đèn và trần.
- Dành chỗ cho hộp kỹ thuật đứng đủ lớn, thẳng hàng qua các tầng.
- Quyết định khi có đánh đổi: hạ trần hay đổi tuyến ống, nâng tầng hay giảm dầm — những quyết định ảnh hưởng không gian.
- Giữ mô hình kiến trúc đúng LOD để kết quả kiểm tra có ý nghĩa.
Áp dụng: kiểm tra xung đột lần đầu cho một nhà phố
Với một nhà phố năm tầng có mô hình kiến trúc, kết cấu và cấp thoát nước:
- Kiểm tra gốc tọa độ: đặt một khối nhỏ tại giao điểm trục A-1 ở mỗi mô hình, gom lại xem có trùng không.
- Chạy kiểm tra kết cấu với thoát nước, dung sai vài milimet. Gom theo trục, theo tầng.
- Chạy kiểm tra kiến trúc (cửa, cầu thang) với kết cấu (cột, dầm).
- Chạy kiểm tra khoảng thông đầu: đặt khối rỗng cao khoảng 2 m trên mọi bậc cầu thang, kiểm tra với dầm.
- Lập danh sách vấn đề, mỗi vấn đề một ảnh, một người xử lý.
Với nhà nhỏ, danh sách thường chỉ vài chục mục, nhưng thường có vài vấn đề đắt nếu để tới công trường: ống thoát chạy dưới dầm làm hạ trần, dầm chắn ngang đầu cầu thang.
Những lỗi hay gặp
- Chạy kiểm tra toàn bộ với toàn bộ, ra hàng nghìn kết quả, rồi bỏ cuộc.
- Không thống nhất gốc tọa độ; mọi kết quả sai.
- Coi phần mềm phối hợp như công cụ “bắt lỗi bên kia” thay vì công cụ cùng giải quyết.
- Không đóng vấn đề: danh sách chỉ dài thêm, không ai biết cái nào đã xử lý.
Việc làm tiếp theo: nếu nhóm đồ án có sinh viên kết cấu hoặc cơ điện, đề nghị ghép mô hình một lần trước buổi bảo vệ. Chỉ một vòng kiểm tra cũng đủ cho bạn thấy những chỗ bản vẽ 2D đã âm thầm che giấu.
Câu hỏi thường gặp
Kiểm tra xung đột trong BIM là gì?
Là việc ghép mô hình các bộ môn kiến trúc, kết cấu, cơ điện và dùng phần mềm tìm chỗ các vật thể chồng lên nhau hoặc thiếu khoảng hở cần thiết, trước khi thi công.
Vì sao kiểm tra xung đột ra quá nhiều lỗi?
Thường do chạy toàn bộ với toàn bộ, dung sai quá chặt và không gom nhóm. Nên chạy theo cặp hệ thống, theo tầng và gộp các lỗi cùng nguyên nhân.
BCF dùng để làm gì?
BCF là định dạng mở để trao đổi danh sách vấn đề, gồm ảnh, vị trí camera, đối tượng liên quan và trạng thái, mà không phải gửi lại cả mô hình.
Kiến trúc sư làm gì trong phối hợp BIM?
Thường chủ trì phối hợp: quy định chiều cao thông thủy và vùng kỹ thuật trên trần, bố trí hộp kỹ thuật và quyết định các đánh đổi ảnh hưởng tới không gian.
Có cần thống nhất gốc tọa độ giữa các mô hình không?
Bắt buộc. Nếu gốc tọa độ và cao độ lệch nhau, kết quả kiểm tra xung đột đều sai và vô nghĩa.
