Một mặt đứng tô đủ màu, tường vàng, cửa xanh, mái đỏ, cây xanh lá, mà nhìn vẫn phẳng như tờ lịch. Một mặt đứng khác chỉ có mực đen và một lớp xám cho bóng đổ, nhưng các khối nổi hẳn lên, ban công đua ra, cửa lõm vào. Bài học đầu tiên của diễn họa tay: chiều sâu đến từ bóng, không đến từ màu.
Quy ước bóng đổ trên mặt đứng
Trong bản vẽ mặt đứng kiến trúc, người ta thường giả định ánh sáng chiếu tới theo hướng chéo 45 độ cả trên mặt bằng lẫn mặt đứng, từ phía trên bên trái. Hệ quả rất tiện: chiều rộng bóng đổ trên mặt đứng bằng đúng độ đua ra hoặc lõm vào của vật.
- Ban công đua ra 1,2 m thì bóng đổ xuống tường phía dưới rộng 1,2 m (theo tỷ lệ).
- Cửa sổ lõm sâu 200 mm so với mặt tường thì mép trên và mép trái có dải bóng 200 mm.
- Mái đua 900 mm thì dải bóng dưới mái rộng 900 mm.
Nhờ quy ước này, người xem “đọc” được độ sâu từ bản vẽ hai chiều. Bóng đổ ở đây không phải trang trí mà là thông tin.
Hai loại bóng cần phân biệt
- Bóng bản thân: mặt của vật quay lưng với ánh sáng. Nhạt hơn.
- Bóng đổ: vùng mà vật che ánh sáng, in lên bề mặt khác. Đậm hơn, mép sắc hơn.
Trong phối cảnh, bóng đổ dựng bằng cách kéo tia sáng qua các góc vật đến mặt đất. Nắng nhiệt đới giữa ngày cho bóng ngắn và đậm; buổi chiều cho bóng dài. Chọn giờ nắng cho phối cảnh là một quyết định diễn họa: bóng dài buổi chiều cho cảm giác ấm và sâu.
Màu nước: làm việc từ nhạt đến đậm
Màu nước trong suốt, lớp sau không che lớp trước. Vì thế thứ tự là tất cả:
- Nét mực hoặc chì hoàn chỉnh trước, dùng mực không tan trong nước.
- Lớp nền rộng, rất loãng: bầu trời, mặt đất, tông chung của tường. Tô nhanh, ướt trên ướt để chuyển màu mềm.
- Để khô hoàn toàn. Đây là bước sinh viên hay vội nhất, và là nguyên nhân chính của vết loang.
- Lớp màu vật liệu: gạch, gỗ, cây. Vẫn loãng, chừa trắng những chỗ sáng nhất (màu nước không có màu trắng thật, trắng là giấy).
- Lớp bóng: một màu xám ấm hoặc xám tím pha loãng, phủ lên tất cả vùng bóng một lượt, bất kể vật liệu bên dưới.
- Nhấn: vài điểm đậm nhất ở trong cửa kính tối, gốc cây, mép bóng.
Dùng giấy màu nước định lượng từ khoảng 300 g/m² để giấy không cong vênh; căng giấy hoặc dán băng keo giấy quanh mép trước khi vẽ.
Marker: nhanh, sạch, nhưng khó sửa
Marker gốc cồn khô nhanh, màu đều, rất hợp để diễn họa nhanh trong buổi làm ý tưởng. Kỹ thuật cơ bản:
- Tô bằng nét song song, liên tục, không dừng giữa chừng: dừng lại là thành vệt đậm.
- Đi nét theo hướng mặt phẳng: mặt tường đứng tô dọc, mặt sàn tô theo hướng phối cảnh.
- Chồng lớp cùng màu để đậm hơn thay vì mua quá nhiều sắc độ.
- Xám ấm và xám lạnh 3 – 4 độ là bộ quan trọng nhất; màu sắc chỉ cần vài cây.
- Giấy marker hoặc giấy in dày trơn; giấy xốp làm màu loang.
Bảng màu hạn chế: bí quyết của bản vẽ sang
Bản vẽ trông rẻ thường dùng quá nhiều màu bão hoà. Bản vẽ trông chuyên nghiệp thường có một bảng màu hạn chế:
| Vai trò | Gợi ý | Tỷ lệ diện tích |
|---|---|---|
| Tông chủ đạo | Xám ấm hoặc be nhạt cho công trình | khoảng 60% |
| Tông phụ | Xanh lá dịu cho cây, xanh xám cho kính | khoảng 30% |
| Điểm nhấn | Một màu ấm (cam, đỏ gạch) ở người, cửa, vật liệu đặc biệt | khoảng 10% |
Cây cối không nhất thiết phải xanh lá đậm. Cây vẽ xám nhạt hoặc xanh rất dịu giúp công trình nổi bật hơn. Nhớ rằng người xem cần thấy công trình, không phải thấy vườn cây.
Những lỗi làm bản vẽ bẩn
- Tô màu lên nét chì chưa tẩy sạch hoặc mực tan trong nước: nét nhoè thành vệt.
- Tô lớp sau khi lớp trước chưa khô: loang hình bông cải.
- Bóng đổ mỗi chỗ một hướng: ánh sáng phi logic.
- Kính cửa sổ tô xanh lam đậm đều: trông như tường sơn. Kính nên có phản chiếu, đậm nhạt, hoặc thấy lờ mờ bên trong.
- Bầu trời tô xanh đều và đậm: tranh chỗ công trình. Bầu trời nên loãng, chuyển nhạt dần về chân trời, hoặc để trắng.
Áp dụng: diễn họa một mặt đứng trong 90 phút
- (15 phút) In hoặc can mặt đứng đồ án tỷ lệ 1:100 lên giấy dày, đi nét mực không tan nước.
- (15 phút) Dựng bóng đổ bằng bút chì mờ theo quy ước 45 độ: đo độ đua của mái, ban công, độ lõm cửa, vẽ vùng bóng đúng chiều rộng.
- (20 phút) Lớp nền: tường một tông loãng, mặt đất, bầu trời rất nhạt. Để khô.
- (20 phút) Lớp vật liệu: phân biệt 2 – 3 vật liệu chính. Để khô.
- (10 phút) Lớp bóng: một màu xám tím loãng phủ một lượt lên mọi vùng bóng.
- (10 phút) Nhấn: kính tối, người, cây, một điểm màu ấm.
So bản này với mặt đứng nét trần trước đó. Chỉ riêng lớp bóng đã làm bản vẽ “nổi khối” rõ rệt. Việc tiếp theo: áp dụng cùng quy ước bóng cho mặt đứng trên máy, chỉ cần một lớp xám 30 – 40% có độ rộng đúng độ đua là mặt đứng số của bạn cũng hết phẳng.
Câu hỏi thường gặp
Quy ước bóng đổ 45 độ trên mặt đứng là gì?
Là giả định ánh sáng chiếu chéo 45 độ từ phía trên bên trái, nhờ đó chiều rộng bóng đổ trên mặt đứng bằng đúng độ đua ra hoặc lõm vào của vật. Người xem đọc được chiều sâu từ bản vẽ hai chiều.
Tô màu nước cho bản vẽ kiến trúc theo thứ tự nào?
Đi nét mực không tan nước trước, rồi tô lớp nền loãng, để khô, tô lớp vật liệu, để khô, phủ một lớp bóng thống nhất và cuối cùng nhấn vài điểm đậm. Luôn đi từ nhạt đến đậm và chừa trắng chỗ sáng nhất.
Làm sao tô marker không bị vệt?
Tô bằng các nét song song liên tục, không dừng giữa chừng, đi theo hướng mặt phẳng, và chồng lớp cùng màu để tăng độ đậm. Dùng giấy trơn phù hợp marker để màu không loang.
Sinh viên nên mua những màu marker nào?
Ưu tiên bộ xám ấm và xám lạnh khoảng 3 – 4 sắc độ, cộng vài màu dịu cho cây, kính và một màu ấm làm điểm nhấn. Bảng màu hạn chế cho bản vẽ trông chuyên nghiệp hơn bộ nhiều màu bão hoà.
Vì sao bản diễn họa nhiều màu vẫn trông phẳng?
Vì chiều sâu trong bản vẽ đến chủ yếu từ bóng đổ và tương phản sáng tối, không phải từ màu sắc. Thiếu bóng đổ đúng quy luật thì dù tô nhiều màu, khối vẫn không nổi.
