Một nhóm sinh viên nộp đồ án “làm bằng BIM”: mô hình dựng rất đẹp, có cả tay nắm cửa, nhưng các bức tường được vẽ bằng khối chung chung, cửa sổ là lỗ khoét không có loại, và bảng thống kê cửa không xuất ra được vì phần mềm không biết đâu là cửa. Đó là mô hình 3D dựng trong phần mềm BIM, chưa phải BIM.
BIM (Building Information Modeling) nhấn vào chữ thông tin. Hình khối chỉ là cách thông tin được thể hiện. Một bức tường trong BIM biết mình dày bao nhiêu, gồm những lớp nào, thuộc tầng nào, chịu lực hay không — và thông tin đó được dùng để sinh bản vẽ, thống kê, phối hợp.
Ba thứ phân biệt BIM với dựng hình
- Đối tượng có loại: tường là tường, cửa là cửa, không phải khối hộp mang màu. Nhờ vậy phần mềm tự khoét tường khi đặt cửa, tự tính diện tích sàn.
- Một mô hình, nhiều khung nhìn: mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt, bảng thống kê đều là “góc nhìn” của cùng một cơ sở dữ liệu. Sửa ở đâu, mọi nơi cập nhật.
- Thuộc tính dùng được: vật liệu, mã hiệu, khả năng chịu lửa, nhà sản xuất… được nhập để phục vụ việc cụ thể: dự toán, đặt hàng, vận hành.
LOD: mô hình biết bao nhiêu
LOD (Level of Development — mức độ phát triển) mô tả độ chi tiết hình học và độ tin cậy thông tin của từng thành phần trong mô hình. Nhiều tổ chức định nghĩa các mức theo thang từ 100 tới 500:
| Mức | Hình học | Thông tin | Dùng được cho |
|---|---|---|---|
| LOD 100 | Khối tượng trưng, ký hiệu | Diện tích, thể tích ước lượng | Nghiên cứu hình khối, ước tính sơ bộ |
| LOD 200 | Hình dạng, kích thước gần đúng | Loại cấu kiện chung | Thiết kế cơ sở, phương án |
| LOD 300 | Kích thước, vị trí chính xác | Loại cụ thể, vật liệu | Thiết kế kỹ thuật, bản vẽ xin phép, phối hợp |
| LOD 350 | Như trên, thêm liên kết với hệ khác | Giao diện giữa các bộ môn | Phối hợp chi tiết, kiểm tra xung đột |
| LOD 400 | Đủ để chế tạo, lắp đặt | Chi tiết chế tạo | Bản vẽ gia công, thi công |
| LOD 500 | Theo thực tế đã thi công | Đã kiểm chứng tại hiện trường | Hồ sơ hoàn công, vận hành |
Một điểm hay hiểu lầm: LOD áp dụng cho từng thành phần, không phải cho cả mô hình. Cùng một thời điểm, tường có thể ở LOD 300 trong khi hệ mặt dựng vẫn ở LOD 200 vì chưa chọn nhà cung cấp.
Chi tiết quá mức là một lỗi
Sinh viên và người mới thường nghĩ mô hình càng chi tiết càng tốt. Thực tế, chi tiết vượt mức cần thiết gây ba vấn đề:
- Chậm: tệp nặng, mở và in bản vẽ lâu, cả nhóm làm việc chậm.
- Sai độ tin cậy: một chiếc bồn cầu dựng chi tiết từng đường cong ở giai đoạn phương án khiến người khác tưởng đã chọn thiết bị, trong khi chưa.
- Tốn công sửa: mỗi lần thay đổi thiết kế, phải sửa lại mọi chi tiết thừa.
Nguyên tắc: mô hình hóa đủ cho quyết định của giai đoạn đó. Chi tiết cấu tạo nhỏ (mối nối, gioăng, lớp chống thấm) thường vẽ 2D trên nền mặt cắt sinh từ mô hình, thay vì dựng 3D.
Thông tin nào đáng nhập
Mỗi thuộc tính nhập vào mô hình tốn thời gian và phải được giữ đúng. Hỏi: thông tin này dùng để làm gì, ai dùng? Những thuộc tính thường đáng nhập ở giai đoạn thiết kế kỹ thuật:
- Mã hiệu cửa, loại kính, kích thước ô chờ — cho bảng thống kê cửa.
- Tên phòng, số phòng, diện tích, loại hoàn thiện sàn, tường, trần — cho bảng hoàn thiện.
- Loại tường và cấu tạo lớp — cho khối lượng và yêu cầu kỹ thuật.
- Khu vực, tầng, hạng mục — để lọc, thống kê theo gói thầu.
Thông tin như giá, bảo hành thiết bị thường thuộc giai đoạn sau hoặc hệ thống khác; nhập sớm dễ lỗi thời.
Kế hoạch thực hiện BIM
Với dự án nhiều bộ môn, các bên thống nhất một kế hoạch thực hiện BIM: ai dựng phần nào, ở LOD nào, vào mốc nào, đặt tên và trao đổi tệp ra sao, dùng phần mềm và định dạng gì. Sinh viên không cần viết kế hoạch đầy đủ, nhưng nên biết nó tồn tại — lần đầu đi làm, việc đầu tiên nên đọc là tài liệu này và mẫu (template) của văn phòng.
Áp dụng: bài tập kiểm tra đồ án có phải BIM không
Mở mô hình đồ án BIM gần nhất của bạn, làm năm phép thử:
- Xuất bảng thống kê cửa: có đủ mọi cửa, đúng kích thước, có mã hiệu không?
- Xuất bảng diện tích phòng: tổng có khớp với diện tích sàn bạn ghi trong thuyết minh không?
- Đổi chiều dày một loại tường: mặt bằng, mặt cắt, diện tích phòng có tự cập nhật không?
- Tạo một mặt cắt mới ở vị trí bất kỳ: mặt cắt có đúng ngay không, hay lộ ra những khối “giả” chồng lên nhau?
- Kiểm tra các đối tượng dựng bằng khối chung chung (generic): mỗi cái là một lỗ hổng thông tin.
Mỗi phép thử thất bại chỉ ra một thói quen dựng hình cần đổi sang thói quen mô hình hóa thông tin.
Những hiểu lầm hay gặp
- “BIM là một phần mềm.” BIM là quy trình; phần mềm chỉ là công cụ.
- “Có mô hình BIM thì bản vẽ tự đúng.” Bản vẽ đồng bộ với mô hình; mô hình sai thì mọi bản vẽ sai đồng bộ.
- “LOD 500 là mục tiêu.” LOD 500 chỉ có sau thi công, theo đo đạc thực tế; thiết kế không thể đạt nó.
Việc làm tiếp theo: chọn ba thành phần trong đồ án (một loại tường, một loại cửa, một phòng vệ sinh), ghi LOD hiện tại của từng thành phần và LOD bạn cần cho giai đoạn đang làm. Chênh lệch giữa hai con số là danh sách việc tuần tới — và có thể có thành phần cần làm bớt chi tiết đi.
Câu hỏi thường gặp
BIM khác dựng hình 3D thế nào?
BIM là mô hình chứa thông tin: đối tượng có loại, thuộc tính và mọi bản vẽ, bảng thống kê được sinh từ cùng một mô hình. Dựng hình 3D chỉ có hình khối.
LOD trong BIM là gì?
LOD là mức độ phát triển của từng thành phần trong mô hình, thường theo thang 100 đến 500, mô tả độ chi tiết hình học và độ tin cậy thông tin.
Thiết kế kỹ thuật thường cần LOD bao nhiêu?
Thường khoảng LOD 300 cho các thành phần chính, với kích thước, vị trí và loại cấu kiện chính xác đủ để phối hợp và ra bản vẽ.
Mô hình BIM càng chi tiết càng tốt phải không?
Không. Chi tiết quá mức làm tệp nặng, tạo cảm giác quyết định đã chốt khi chưa, và tốn công sửa. Nên mô hình hóa đủ cho quyết định của từng giai đoạn.
Chi tiết cấu tạo có cần dựng 3D trong BIM không?
Thường không. Chi tiết nhỏ như mối nối, lớp chống thấm hay vẽ 2D trên nền mặt cắt sinh từ mô hình cho nhanh và rõ.
