Cửa sổ nhôm hệ tốt, kính hộp, gioăng kép, vậy mà sau cơn mưa hắt vẫn có vệt nước chảy dọc tường bên trong, bắt đầu từ góc dưới khung. Nhà cung cấp cửa nói “cửa không lỗi”, thợ trát nói “tường không lỗi”. Cả hai có thể đúng. Nước đi qua khoảng giữa — khe hở giữa khung cửa và lỗ tường — chỗ không ai nhận trách nhiệm trên bản vẽ.
Khi thiết kế cửa, phần lớn thời gian dành cho kích thước, chia ô, màu khung. Phần quyết định cửa có rỉ nước hay không lại là vài centimet quanh chu vi khung.
Cửa là một lỗ thủng có kiểm soát
Mỗi ô cửa là một lỗ trên lớp vỏ bao che. Nước mưa hắt vào mặt đứng chảy thành màng mỏng dọc tường, gặp cạnh trên ô cửa thì một phần chảy vào mặt khung, gặp cạnh dưới thì đọng trên bậu. Nếu có khe hở, áp lực gió đẩy nước vào trong, cộng thêm mao dẫn qua vữa trát.
Nguyên tắc thiết kế là ba lớp phòng thủ: làm chệch nước (không để nước chảy tới khe), thoát nước (nếu tới rồi thì có đường ra), và bịt kín (lớp cuối cùng, không phải lớp duy nhất). Nhiều công trình chỉ dựa vào keo silicon — tức là chỉ có lớp thứ ba, và keo lão hóa sau vài năm nắng.
Cạnh trên: gờ chỉ nước
Nước chảy dọc mặt tường, tới mép dưới của lanh tô sẽ bám theo mặt dưới rồi chảy ngược vào mặt khung. Một rãnh hoặc gờ chỉ nước ở mặt dưới ô văng hoặc mép lanh tô cắt dòng này, buộc nước rơi xuống thay vì bò vào. Chi tiết rất nhỏ, gần như không tốn tiền, nhưng hay bị bỏ khi trát hoàn thiện vì thợ muốn mặt phẳng “đẹp”.
Ô văng hoặc mái hắt trên cửa làm việc này ở quy mô lớn hơn, đồng thời che nắng. Với cửa sổ không có ô văng, gờ chỉ nước càng quan trọng.
Cạnh dưới: bậu cửa phải dốc ra ngoài
Bậu cửa là nơi nước đọng nhiều nhất. Các lỗi hay gặp:
- Bậu phẳng hoặc dốc vào trong vì thợ láng theo thước thủy. Bậu ngoài cần dốc ra rõ rệt.
- Bậu không nhô khỏi mặt tường, nước chảy thẳng xuống mặt tường bên dưới gây rêu và ố. Bậu nên nhô ra và có rãnh chỉ nước ở mặt dưới.
- Khung đặt thấp ngang mặt bậu, nước đọng ngập chân khung. Nên có bậc chặn phía trong: phần bậu dưới khung cao hơn phần bậu ngoài.
- Lấp kín lỗ thoát nước của khung bằng keo hoặc vữa. Khung nhôm hệ có lỗ thoát nước ở thanh dưới; bịt chúng lại là biến rãnh khung thành chậu chứa.
Khe lắp dựng: chỗ không ai vẽ
Lỗ tường bao giờ cũng lớn hơn khung một khoảng để lắp chỉnh. Khe này được xử lý theo nhiều kiểu, và cũng là nơi phát sinh phần lớn sự cố:
- Khung phụ (khung bao): gắn chặt vào tường trước, trát và chống thấm hoàn chỉnh, rồi cửa lắp vào khung phụ. Tách được phần “ướt” (trát) và phần “khô” (lắp cửa), ít hư hại khung khi trát.
- Chèn vật liệu đàn hồi vào khe giữa khung và tường, rồi bơm keo phía ngoài có thanh đệm để keo làm việc đúng tỷ lệ rộng – sâu. Keo bơm đầy khe sâu không có thanh đệm dễ nứt tách.
- Băng chống thấm quanh lỗ tường trước khi lắp khung, đặc biệt ở góc dưới — nơi hai cạnh gặp nhau là chỗ nước tụ.
Nếu dùng vữa nhét khe, vữa co ngót tạo ra kẽ nứt tóc quanh khung. Đây là con đường ưa thích của nước.
Cửa đặt ở đâu trong bề dày tường
Cửa đặt sát mép ngoài tường thì bậu trong rộng, làm chỗ để đồ, nhưng khung phơi mưa nắng hoàn toàn. Cửa đặt lùi sâu vào trong thì tường tự che khung khỏi mưa hắt và nắng chiều, nhưng bậu ngoài dài hơn, cần dốc tốt hơn. Với mặt đứng hướng mưa bão, đặt cửa lùi vào là cách che miễn phí.
Áp dụng: chi tiết mẫu cho một cửa sổ nhôm trên tường gạch
Vẽ mặt cắt đứng qua cửa sổ tỷ lệ 1:5, gồm các thành phần sau, theo thứ tự từ ngoài vào:
- Lanh tô, mặt dưới có rãnh chỉ nước cách mép ngoài một khoảng nhỏ.
- Khe trên khung: băng chống thấm, vật liệu chèn, thanh đệm, keo phía ngoài.
- Khung cửa, ghi rõ vị trí lỗ thoát nước ở thanh dưới.
- Bậu ngoài dốc ra, nhô khỏi mặt tường, có rãnh chỉ nước mặt dưới.
- Bậc chặn dưới khung, cao hơn mặt bậu ngoài.
- Bậu trong hoàn thiện, không cần dốc.
Sau đó dùng bút màu vẽ đường nước từ mặt tường trên cửa xuống tới chân tường. Mỗi lần đường nước gặp khe, hỏi: nếu keo hỏng thì nước đi đâu? Nếu câu trả lời là “vào nhà”, bổ sung một lớp phòng thủ.
Checklist nghiệm thu trước khi hoàn thiện nội thất
- Xịt nước thử vào từng cửa, tập trung vào góc dưới, trong khoảng thời gian đủ dài, trước khi sơn bả bên trong.
- Kiểm lỗ thoát nước khung có thông, không bị keo hay vữa bịt.
- Kiểm độ dốc bậu ngoài bằng cách đổ một cốc nước: nước phải chảy ra ngoài, không đọng.
- Kiểm keo liên tục, không đứt quãng ở góc.
- Kiểm gờ chỉ nước không bị trát lấp.
Thứ không nên làm
- Bơm keo kín mọi khe, kể cả phía trong và lỗ thoát nước, với hy vọng “kín hết”. Hơi ẩm và nước lọt vào không có đường ra sẽ đọng lại.
- Dùng keo silicon thông thường cho mặt ngoài phơi nắng mà không chọn loại chịu thời tiết.
- Đổ lỗi cho kính: kính gần như không bao giờ là nơi rò nước ở cửa đã lắp.
Việc làm tiếp theo: mở bản vẽ mặt đứng đồ án gần nhất, đếm số loại cửa sổ. Với mỗi loại, bạn đã có một mặt cắt chi tiết như phần áp dụng ở trên chưa? Nếu chưa, đó là phần bản vẽ đáng làm trước nhất.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cửa sổ nhôm kính mới lắp đã bị rỉ nước?
Thường do khe giữa khung và tường không được xử lý đúng, bậu cửa không dốc ra ngoài, hoặc lỗ thoát nước của khung bị bịt. Kính hiếm khi là nơi rò.
Bậu cửa sổ nên làm thế nào?
Bậu ngoài dốc ra, nhô khỏi mặt tường và có rãnh chỉ nước ở mặt dưới. Dưới khung nên có bậc chặn cao hơn mặt bậu ngoài.
Có nên bơm keo kín toàn bộ quanh khung cửa?
Không nên dựa hoàn toàn vào keo. Cần chống thấm lỗ tường, vật liệu chèn và thanh đệm; đặc biệt không được bịt lỗ thoát nước của khung.
Khung phụ cửa sổ có tác dụng gì?
Khung phụ được gắn và trát hoàn chỉnh trước, cửa lắp sau. Cách này tách phần trát ướt khỏi phần lắp khô, giảm hư hại khung và khe hở do vữa co ngót.
Gờ chỉ nước là gì?
Là rãnh hoặc gờ nhỏ ở mặt dưới lanh tô, ô văng hay bậu cửa, cắt dòng nước bám theo bề mặt, buộc nước rơi xuống thay vì chảy vào khung cửa.
