Một sàn vệ sinh được quét hai lớp chống thấm, ngâm nước thử 24 giờ không thấy gì, lát gạch xong dùng được sáu tháng thì trần tầng dưới ố vàng một vệt tròn quanh ống thoát. Chủ nhà nghĩ vật liệu kém. Thật ra vật liệu chưa bao giờ là vấn đề chính: nước hầu như không đi xuyên qua mặt sàn được quét kín, nó đi qua những chỗ lớp chống thấm bị ngắt.
Với kiến trúc sư, bài học rút ra là chống thấm không phải một dòng ghi chú “chống thấm theo chỉ định” trên bản vẽ. Nó là một loạt chi tiết ở cổ ống, chân tường, ngưỡng cửa, mạch ngừng — mỗi chỗ phải được vẽ ra, không để thợ tự đoán.
Nước đi đường nào
Nước có ba cơ chế để vào công trình: chảy theo trọng lực qua khe hở, thấm mao dẫn qua vật liệu xốp, và bị áp lực đẩy vào (nước ngầm, nước đọng thành vũng). Ở sàn vệ sinh và mái bằng, cơ chế thứ nhất chiếm phần lớn. Vì vậy nguyên tắc đầu tiên là dẫn nước đi thật nhanh, chứ không phải “chặn nước lại”.
Mái bằng đọng nước thành vũng sau mưa là mái đang thua trận, dù lớp chống thấm tốt đến đâu. Nước đọng lâu ngày làm lớp phủ lão hóa nhanh, và chỉ cần một khe nhỏ là có nguồn cấp nước liên tục.
Năm điểm yếu cần vẽ chi tiết riêng
- Cổ ống xuyên sàn. Ống nhựa và bê tông co giãn khác nhau, lại không bám dính tốt. Khe giữa ống và bê tông là đường nước kinh điển. Cần ống lồng hoặc gioăng chặn nước, trám bằng vữa không co ngót, rồi dán lưới gia cường quanh cổ ống trước khi quét chống thấm.
- Góc chân tường. Sàn và tường là hai cấu kiện đổ ở hai thời điểm, dễ nứt tách tại góc. Lớp chống thấm phải bo lên tường, góc phải được vát hoặc tạo bo tròn bằng vữa để lớp màng không bị gấp gãy.
- Ngưỡng cửa phòng tắm. Nước lan theo lớp vữa lót dưới gạch, chui qua ngưỡng ra hành lang. Cần hạ cốt sàn vệ sinh thấp hơn sàn ngoài và cho lớp chống thấm chạy qua dưới ngưỡng.
- Mạch ngừng bê tông. Chỗ đổ bê tông hai đợt. Ở sàn mái và tường chắn hầm, mạch ngừng cần băng cản nước đặt ngay khi đổ.
- Chân lan can, chân dàn nóng máy lạnh trên mái. Mỗi con bu lông khoan xuyên lớp chống thấm là một lỗ thủng. Nên làm bệ bê tông đổ liền sàn, lớp chống thấm bọc lên bệ, rồi mới bắt vít vào bệ.
Độ dốc: con số quan trọng hơn hãng vật liệu
Sàn vệ sinh thường làm dốc khoảng 1–2% về phễu thu; mái bằng cũng trong khoảng tương tự tùy lớp phủ và diện tích. Nghe nhỏ, nhưng thử tính: mái dài 10 m dốc 1% thì đầu cao hơn đầu thấp 10 cm. Lớp vữa tạo dốc vì thế có chỗ dày đáng kể, làm tăng tải và phải tính vào chiều cao tầng.
Lỗi hay gặp là vẽ dốc trên mặt cắt nhưng không vẽ mặt bằng phân thủy — các đường sống, đường rãnh chia mái thành từng vùng, mỗi vùng dẫn về một phễu. Không có mặt bằng này, thợ tạo dốc theo cảm giác, và góc xa phễu nhất sẽ đọng nước.
Phễu thu nên có ít nhất hai cái cho một mái, để một cái bị lá cây làm tắc thì nước còn đường thoát. Thêm một ống tràn khẩn cấp ở tường chắn mái là chi phí rất nhỏ mà cứu được cả tầng dưới trong mưa lớn.
Chọn loại vật liệu theo vị trí
| Vị trí | Đặc điểm làm việc | Hướng vật liệu thường dùng |
|---|---|---|
| Sàn vệ sinh | Có lớp gạch phủ bảo vệ, ít chịu nắng | Màng gốc xi măng polymer đàn hồi, quét nhiều lớp có lưới gia cường ở góc |
| Mái bằng có lớp phủ | Chịu nhiệt nhưng được lớp lát che | Màng khò nóng hoặc màng lỏng gốc polyurethane, bên trên có lớp bảo vệ |
| Mái bằng để lộ | Chịu tia cực tím và giãn nở nhiệt trực tiếp | Vật liệu chịu UV, màu sáng để giảm hấp thụ nhiệt |
| Tường tầng hầm | Chịu áp lực nước ngầm | Chống thấm phía ngoài khi làm được, kết hợp phụ gia và băng cản nước ở mạch ngừng |
| Bồn hoa trên sàn | Ẩm liên tục, rễ cây xâm nhập | Màng chống thấm kèm lớp chống rễ, lớp thoát nước và lọc |
Bảng trên chỉ là định hướng. Điều quan trọng là mỗi vị trí có kiểu làm việc khác nhau, nên một loại vật liệu cho cả công trình hiếm khi là lựa chọn tốt.
Thử nước: làm thế nào mới có ý nghĩa
Ngâm nước thử là bước ai cũng biết, nhưng thường làm sai thời điểm. Muốn thử có ý nghĩa:
- Thử sau khi đã lắp ống xuyên sàn và trám cổ ống, không phải trước. Thử trước khi lắp ống là thử một cái sàn chưa có điểm yếu nào.
- Mực nước đủ ngập qua góc chân tường vài centimet để kiểm cả phần bo lên tường.
- Giữ đủ lâu (thường từ 24 đến 48 giờ), đánh dấu mực nước ban đầu, và kiểm tra trần tầng dưới bằng đèn pin chiếu xiên.
- Thử lần hai sau khi hoàn thiện, trước khi bàn giao, vì quá trình lát gạch có thể làm thủng màng.
Áp dụng: vẽ bộ chi tiết chống thấm cho một phòng tắm
Bài tập cho sinh viên năm ba trở lên, làm trên một phòng tắm 2,0 × 2,4 m của đồ án nhà phố:
- Vẽ mặt bằng phân thủy: vị trí phễu thu, hướng dốc, cốt cao tại từng góc.
- Vẽ mặt cắt qua ngưỡng cửa ở tỷ lệ 1:5, thể hiện chênh cốt, lớp chống thấm chạy qua dưới ngưỡng.
- Vẽ chi tiết cổ ống thoát sàn ở tỷ lệ 1:2 hoặc 1:5: ống, gioăng, vữa trám, lưới gia cường, lớp chống thấm, lớp vữa lót, gạch.
- Vẽ chi tiết góc chân tường, ghi chiều cao bo lên tường (khu vực tắm vòi sen nên bo cao hơn hẳn phần còn lại).
- Viết ba dòng ghi chú về trình tự thử nước.
Làm xong đưa cho một người thợ đọc. Nếu họ hỏi lại ít câu, bộ chi tiết đạt.
Những thứ không cần làm
- Quét chống thấm toàn bộ tường phòng tắm lên tận trần trong khi vùng tắm đứng chỉ chiếm một góc. Tốn mà không tăng hiệu quả; nên tập trung vào vùng vòi sen và chân tường.
- Chồng nhiều lớp vật liệu khác hãng với hy vọng “càng nhiều càng chắc”. Vật liệu không tương thích có thể bong tách nhau.
- Đổ thêm lớp bê tông dày lên mái cũ để “chặn thấm”. Tăng tải, không giải quyết gốc rễ nếu vẫn đọng nước và cổ ống vẫn hở.
Việc làm tiếp theo: mở bộ hồ sơ thi công gần nhất bạn có, đếm xem có bao nhiêu chi tiết chống thấm được vẽ riêng. Nếu chỉ có một dòng ghi chú chung, hãy vẽ bổ sung năm chi tiết ở phần trên — đó là năm chỗ sẽ được gọi điện phàn nàn nếu bị bỏ qua.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao sàn vệ sinh đã chống thấm mà vẫn thấm?
Thường do nước đi qua cổ ống, góc chân tường hoặc dưới ngưỡng cửa — những chỗ lớp chống thấm bị ngắt. Mặt sàn được quét kín hiếm khi là nơi nước xuyên qua.
Sàn vệ sinh nên dốc bao nhiêu?
Thường khoảng 1–2% về phễu thu. Quan trọng hơn con số là có mặt bằng phân thủy rõ ràng để không góc nào đọng nước.
Nên thử nước chống thấm lúc nào?
Sau khi đã lắp và trám cổ ống, trước khi lát gạch; và thử lại lần hai trước bàn giao. Thử trước khi lắp ống thì không kiểm được điểm yếu nhất.
Mái bằng cần mấy phễu thu nước?
Nên có ít nhất hai phễu cho mỗi mái, kèm một ống tràn khẩn cấp ở tường chắn mái để phòng phễu bị tắc.
Có nên quét chống thấm toàn bộ tường phòng tắm?
Không cần. Tập trung vào vùng tắm vòi sen và phần bo chân tường; phần tường khô còn lại không đem lại thêm hiệu quả tương xứng.
