Giảng viên lâu năm hay kể một hiện tượng lặp lại gần như mỗi khoá: vài sinh viên đầu vào điểm vẽ rất cao, học kỳ đầu làm cả lớp trầm trồ, đến năm ba lại nằm ở nhóm giữa. Trong khi đó vài bạn vào trường với nét vẽ vụng lại lên đều qua từng đồ án.
Năng khiếu vẽ giúp bạn xuất phát nhanh. Nhưng kiến trúc là nghề năm năm học và bốn mươi năm hành nghề; thứ quyết định là thói quen làm việc được xây từ năm nhất.
Thói quen 1: sổ ký họa mang theo mọi lúc
Một cuốn sổ khổ A5 hoặc A6, bút chì mềm hoặc bút kim. Mục tiêu không phải là tranh đẹp mà là nhìn kỹ. Khi vẽ một cái hiên nhà cổ, bạn buộc phải đếm có mấy hàng cột, mái đua ra bao xa, bậc thềm cao bao nhiêu. Chụp ảnh thì không bao giờ ép mắt làm việc đó.
- Mỗi ngày một ký họa, 10 – 15 phút là đủ.
- Ghi kích thước ước lượng ngay trên hình: “hiên sâu khoảng 2 m”, “cột cách nhau khoảng 3 m”.
- Vẽ cả mặt cắt đơn giản, không chỉ phối cảnh.
Sau một năm bạn có hơn 300 trang quan sát. Đó là thư viện riêng mà không phần mềm nào cho bạn.
Thói quen 2: đọc công trình, không chỉ xem ảnh
Mạng xã hội đầy ảnh kiến trúc đẹp, và đa số sinh viên xem theo kiểu lướt. Đọc công trình nghĩa là tìm được mặt bằng, mặt cắt, rồi tự trả lời:
- Lối vào ở đâu, người đi theo trình tự nào?
- Kết cấu là gì, lưới cột bao nhiêu?
- Ánh sáng vào từ đâu, có che nắng không?
- Ý tưởng chủ đạo nói gọn trong một câu là gì?
Mỗi tuần đọc kỹ một công trình và vẽ lại mặt bằng bằng tay ở tỷ lệ nhỏ. Vẽ lại buộc bạn hiểu chứ không chỉ nhìn. Sau một năm là khoảng 40 công trình được “tiêu hoá”, đủ làm vốn tham khảo cho mọi đồ án.
Thói quen 3: chia thời gian đồ án ngược từ ngày nộp
Đồ án kiến trúc có một bệnh kinh điển: ba tuần đầu nghĩ mãi không chốt, tuần cuối thức trắng vẽ bài. Sản phẩm là những bảng trình bày vội, ý tưởng chưa chín. Một khung thời gian tham khảo cho đồ án 8 tuần:
| Tuần | Việc chính | Sản phẩm cần có |
|---|---|---|
| 1 | Đọc nhiệm vụ, khảo sát, tham khảo | Phân tích khu đất, 5 công trình tham khảo |
| 2 – 3 | Thử phương án | Ít nhất 3 phương án khối và mặt bằng |
| 4 | Chốt phương án | Mặt bằng, mặt cắt sơ bộ, mô hình 1:200 |
| 5 – 6 | Phát triển | Mặt đứng, chi tiết chính, kiểm công năng |
| 7 | Hoàn thiện bản vẽ | Bản vẽ sạch, phối cảnh |
| 8 | Bố cục bảng, in, tập trình bày | Bảng hoàn chỉnh, nói thử 5 phút |
Nguyên tắc quan trọng nhất: chốt phương án ở giữa kỳ dù chưa hoàn hảo. Một phương án bình thường được phát triển kỹ luôn thắng một phương án xuất sắc còn dang dở.
Thói quen 4: làm mô hình dù không bắt buộc
Nhiều trường chỉ yêu cầu mô hình ở một số đồ án. Nhưng mô hình bìa nhanh là cách rẻ nhất để phát hiện lỗi mà bản vẽ che giấu: khối chồng lên nhau kỳ cục, sân trong quá tối, mái giao nhau không giải quyết được. Một mô hình nghiên cứu 1:200 mất khoảng hai giờ, có thể tiết kiệm hai ngày sửa bản vẽ.
Thói quen 5: nhận góp ý như dữ liệu, không như phán xét
Buổi sửa bài là lúc nhiều sinh viên phòng thủ: giải thích, cãi, hoặc im lặng rồi về không sửa gì. Cách làm hiệu quả hơn:
- Mang sổ riêng, ghi nguyên văn từng góp ý.
- Hỏi lại cho rõ: “Thầy thấy chỗ nào của lối vào chưa ổn: vị trí, kích thước hay cách đón?”
- Sau buổi, phân loại góp ý: cái nào sửa ngay, cái nào cần thử, cái nào mình không đồng ý và vì sao.
- Buổi sau mở đầu bằng: “Em đã sửa ba điểm, thử một điểm và giữ một điểm với lý do sau.”
Giảng viên đánh giá cao người biết tiếp thu có chọn lọc. Còn người sửa theo mọi góp ý thì sau vài tuần đồ án thành chắp vá.
Thói quen 6: giữ sức khoẻ như giữ dụng cụ
Văn hoá “thức trắng đêm trước ngày nộp” được kể như một phần của nghề. Thực tế, bản vẽ làm lúc ba giờ sáng thường nhiều lỗi, và thói quen đó theo người ta vào nghề thì thành kiệt sức. Ngủ đủ, ăn đúng bữa, đứng dậy vận động mỗi giờ ngồi máy không phải là lười mà là cách giữ chất lượng đầu ra.
Không cần làm những việc này ở năm nhất
- Không cần học năm phần mềm cùng lúc. Một phần mềm dựng hình và một phần mềm vẽ 2D là đủ.
- Không cần render thật đẹp. Bản vẽ đúng và sơ đồ rõ quan trọng hơn ảnh phối cảnh.
- Không cần chạy theo phong cách thời thượng. Hãy học cách đặt câu hỏi đúng trước.
Áp dụng: kế hoạch 30 ngày đầu
- Mua một sổ ký họa, đặt mục tiêu 30 ký họa có ghi kích thước.
- Chọn 4 công trình (mỗi tuần một), tìm mặt bằng và vẽ lại bằng tay.
- Lập bảng thời gian ngược cho đồ án hiện tại, dán lên bàn học.
- Làm ít nhất một mô hình khối cho đồ án, chụp ảnh trong nắng thật.
- Tạo một file ghi chép góp ý, cập nhật sau mỗi buổi sửa bài.
Việc làm ngay hôm nay: chọn một góc phố quen, ngồi 15 phút, vẽ một ký họa có ghi ba kích thước ước lượng. Ngày mai quay lại đo bằng thước để biết mắt mình lệch bao nhiêu. Lặp lại, và mắt sẽ chính xác dần.
Câu hỏi thường gặp
Không giỏi vẽ có học kiến trúc được không?
Được. Vẽ tay tốt là lợi thế ban đầu, nhưng kỹ năng quan sát, tư duy không gian và thói quen làm việc mới quyết định lâu dài. Nét vẽ cải thiện được qua luyện tập đều đặn với sổ ký họa.
Sinh viên kiến trúc năm nhất nên học phần mềm gì?
Chỉ cần một phần mềm vẽ 2D và một phần mềm dựng hình 3D cơ bản. Học nhiều phần mềm cùng lúc dễ tốn thời gian mà không làm đồ án tốt hơn; tư duy thiết kế quan trọng hơn công cụ.
Làm sao tránh thức trắng đêm trước khi nộp đồ án?
Lập kế hoạch ngược từ ngày nộp, chốt phương án ở giữa kỳ và chừa tuần cuối cho bố cục và in ấn. Phần lớn áp lực cuối kỳ đến từ việc chần chừ chốt ý ở những tuần đầu.
Sổ ký họa kiến trúc nên vẽ gì?
Vẽ những gì bạn gặp hằng ngày: hiên nhà, cầu thang, góc phố, mái nhà. Quan trọng là ghi kích thước ước lượng và thỉnh thoảng vẽ mặt cắt đơn giản để luyện hiểu cấu tạo, không chỉ vẽ cho đẹp.
Nên phản ứng thế nào khi bị thầy chê đồ án?
Ghi lại nguyên văn góp ý, hỏi rõ điểm chưa ổn, rồi phân loại cái cần sửa ngay, cái cần thử và cái mình có lý do giữ. Buổi sau trình bày rõ đã xử lý từng góp ý ra sao.
