Hỏi mười sinh viên năm nhất kiến trúc sư làm gì, chín người sẽ tả một người ngồi trước bàn vẽ phác những đường cong đẹp. Hỏi một kiến trúc sư đã đi làm năm năm, câu trả lời thường là: “Hôm nay tôi mở email, họp hai cuộc, sửa ba lần cái mặt cắt cầu thang vì kết cấu đổi tiết diện dầm, rồi ra công trường xem lại cao độ sàn vệ sinh.”
Khoảng cách giữa hai câu trả lời này là lý do nhiều người bỡ ngỡ trong năm đầu đi làm. Hiểu sớm công việc thật giúp bạn chọn đúng kỹ năng để rèn ngay từ trên giảng đường.
Vòng đời một dự án quyết định bạn làm gì trong ngày
Công việc của kiến trúc sư không giống nhau từ tháng này sang tháng khác, vì nó bám theo giai đoạn của dự án. Một công trình nhà ở hay trường học thường đi qua các chặng sau:
- Tiếp nhận yêu cầu và khảo sát: gặp chủ đầu tư, đọc khu đất, thu thập chỉ giới, mật độ, tầng cao cho phép.
- Ý tưởng – phương án: đây là giai đoạn “vẽ đẹp” mà sinh viên hình dung, thường chỉ chiếm vài tuần trong một dự án kéo dài một đến hai năm.
- Thiết kế cơ sở và xin phép: hoàn thiện hồ sơ theo yêu cầu thẩm định, chỉnh theo góp ý.
- Thiết kế kỹ thuật – bản vẽ thi công: hàng trăm bản vẽ chi tiết, phối hợp với kết cấu, cấp thoát nước, điện, điều hoà.
- Giám sát tác giả: ra công trường trả lời câu hỏi của nhà thầu, xử lý thay đổi.
Nếu tính theo giờ công, giai đoạn 4 và 5 thường ngốn nhiều thời gian nhất của văn phòng. Người mới vào nghề gần như chắc chắn bắt đầu ở giai đoạn 4.
Một ngày điển hình, tính theo giờ
Dưới đây là phân bổ thời gian của một kiến trúc sư chủ trì cấp trung, trong giai đoạn triển khai bản vẽ. Con số là ước lượng từ kinh nghiệm nghề, dao động nhiều theo văn phòng.
| Việc | Thời gian | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đọc và trả lời email, tin nhắn phối hợp | 1 – 1,5 giờ | Câu hỏi từ kỹ sư kết cấu, nhà thầu, chủ đầu tư |
| Họp nội bộ và họp với các bộ môn | 1 – 2 giờ | Thống nhất cao độ, lỗ mở, tuyến ống |
| Dựng và sửa bản vẽ, mô hình | 3 – 4 giờ | Phần lớn là sửa theo góp ý, không phải vẽ mới |
| Kiểm tra quy chuẩn, tiêu chuẩn | 0,5 – 1 giờ | Thoát nạn, chiều cao lan can, khoảng lùi |
| Đi công trường hoặc gặp khách | 0 – 3 giờ | Không ngày nào giống ngày nào |
Điều đáng chú ý: khoảng thời gian “sáng tác” thuần tuý rất ít. Phần lớn công việc là giải quyết xung đột giữa ý đồ kiến trúc và các ràng buộc kỹ thuật, ngân sách, pháp lý.
Phối hợp bộ môn: kỹ năng bị đánh giá thấp nhất
Một công trình không phải do kiến trúc sư làm một mình. Bản vẽ kiến trúc là “bản nền” để các bộ môn khác vẽ lên. Khi kỹ sư kết cấu tăng chiều cao dầm từ 500 mm lên 600 mm, trần phòng dưới bị hạ 100 mm; nếu đó là hành lang có ống gió chạy qua, chiều cao thông thuỷ có thể xuống dưới mức cho phép.
Người làm lâu năm hình thành phản xạ: mỗi khi nhận một thay đổi, họ tự hỏi thay đổi này kéo theo những gì. Dầm lớn hơn thì trần thấp hơn, trần thấp hơn thì cửa sổ phải hạ, cửa sổ hạ thì mặt đứng đổi nhịp. Sinh viên thường chỉ sửa đúng chỗ được yêu cầu và bỏ sót dây chuyền phía sau.
Công trường dạy những thứ bàn vẽ không dạy
Lần đầu ra công trường, nhiều kiến trúc sư trẻ giật mình vì những chi tiết họ vẽ rất tự tin lại không thi công được. Một vài ví dụ quen thuộc:
- Vẽ ô cửa sát mép cột, nhưng khung cửa cần ít nhất 50 – 100 mm để bắt vít và che mạch.
- Vẽ bậc tam cấp đều nhau, quên rằng lớp hoàn thiện sàn trong nhà và ngoài nhà dày khác nhau nên bậc đầu hoặc bậc cuối bị lệch.
- Vẽ sàn vệ sinh bằng cao độ sàn phòng ngủ, không chừa độ dốc và độ hạ để chống tràn nước.
Mỗi lỗi như vậy tốn tiền sửa và làm mất lòng tin của nhà thầu. Vì thế văn phòng có kinh nghiệm luôn cho người mới đi công trường sớm, dù chỉ để quan sát.
Những kỹ năng thật sự quyết định sau năm năm đi làm
Khi nhìn lại, các kiến trúc sư có nhiều năm kinh nghiệm thường đồng ý rằng thứ phân biệt người tiến nhanh không phải là vẽ đẹp nhất lớp, mà là:
- Hiểu cấu tạo: biết một bức tường gồm những lớp gì, mái chống thấm ra sao, cửa lắp vào tường thế nào.
- Đọc được bản vẽ của bộ môn khác: nhìn mặt bằng kết cấu biết đâu là dầm chính, nhìn sơ đồ ống biết ống nào cần độ dốc.
- Viết và nói rõ ràng: một email phối hợp mơ hồ có thể làm mất ba ngày làm lại.
- Quản lý phiên bản: đặt tên file, ghi ngày, đánh dấu vùng sửa. Nghe tẻ nhạt, nhưng giao nhầm bản cũ cho nhà thầu là sự cố có thật.
Sinh viên nên hiểu nhầm điều gì ít hơn
Không có nghĩa là thẩm mỹ và ý tưởng không quan trọng. Ngược lại, ý tưởng tốt là thứ khiến tất cả công việc kỹ thuật phía sau có ý nghĩa. Nhưng ý tưởng chỉ sống sót khi người thiết kế đủ hiểu kỹ thuật để bảo vệ nó qua hàng chục lần điều chỉnh. Một mặt đứng đẹp mà không biết giải thích vì sao cần tấm lam 300 mm thì rất dễ bị cắt đi khi dự án cần giảm chi phí.
Áp dụng ngay: bài tập “theo dấu một thay đổi”
Bài tập này làm được với chính đồ án bạn đang vẽ, mất khoảng một buổi tối:
- Chọn một thay đổi nhỏ: tăng chiều cao dầm tầng hai thêm 100 mm, hoặc dời một cột 600 mm.
- Liệt kê mọi bản vẽ bị ảnh hưởng: mặt bằng, mặt cắt, mặt đứng, chi tiết cầu thang.
- Với mỗi bản vẽ, ghi hệ quả cụ thể: chiều cao thông thuỷ còn bao nhiêu, số bậc thang có đổi không, cửa sổ có phải dời không.
- Sửa thật trên mô hình hoặc bản vẽ và đếm thời gian bạn mất.
Làm vài lần, bạn sẽ bắt đầu thiết kế theo cách “chừa chỗ cho thay đổi”: trần có khoảng dự phòng, lưới cột đều, cầu thang không bị kẹp sát dầm. Đó chính là tư duy của người đã đi làm.
Việc nên làm tiếp: xin phép một văn phòng hoặc một công trình gần nhà cho đi theo một buổi giám sát. Mang theo sổ, ghi lại mọi câu hỏi nhà thầu đặt ra cho kiến trúc sư. Danh sách câu hỏi đó chính là giáo trình thực tế mà trường khó dạy hết.
Câu hỏi thường gặp
Kiến trúc sư có phải vẽ đẹp mới làm được nghề không?
Vẽ tay tốt là lợi thế khi trao đổi ý tưởng, nhưng không phải điều kiện quyết định. Phần lớn công việc hằng ngày là triển khai bản vẽ kỹ thuật, phối hợp bộ môn và xử lý thay đổi, nơi hiểu cấu tạo và giao tiếp rõ ràng quan trọng hơn nét vẽ.
Kiến trúc sư mới ra trường thường làm việc gì?
Hầu hết bắt đầu ở khâu triển khai bản vẽ kỹ thuật và thi công: vẽ chi tiết, cập nhật theo góp ý, thống kê cửa, phối hợp với kết cấu và cơ điện. Việc chủ trì ý tưởng thường đến sau vài năm tích luỹ.
Một ngày kiến trúc sư họp bao nhiêu?
Tuỳ giai đoạn dự án, thường từ một đến hai giờ mỗi ngày trong giai đoạn triển khai. Giai đoạn phương án có thể họp với chủ đầu tư nhiều hơn, còn giai đoạn thi công thì thời gian chuyển sang đi công trường.
Kiến trúc sư có phải đi công trường không?
Có. Giám sát tác giả là một phần trách nhiệm của đơn vị thiết kế, để trả lời thắc mắc của nhà thầu và bảo đảm công trình làm đúng ý đồ. Người mới nên đi sớm vì công trường dạy cấu tạo nhanh hơn mọi giáo trình.
Sinh viên kiến trúc nên rèn kỹ năng gì ngoài vẽ?
Nên rèn hiểu cấu tạo công trình, đọc bản vẽ kết cấu và cơ điện ở mức cơ bản, viết email phối hợp rõ ràng và quản lý phiên bản file. Đây là những kỹ năng người đi làm lâu năm cho là quyết định tốc độ tiến bộ.
