Buổi họp lớp năm năm sau tốt nghiệp: một người đang chủ trì thiết kế ở văn phòng, một người làm điều phối BIM cho công ty tư vấn lớn, một người mở xưởng diễn họa, một người làm quản lý dự án cho chủ đầu tư, một người đang làm nghiên cứu sinh, và một người đã chuyển sang thiết kế trải nghiệm người dùng. Không ai trong số họ “bỏ nghề” — họ đang dùng những gì trường kiến trúc dạy theo những cách khác nhau.
Năm năm học kiến trúc để lại những năng lực dùng được ở nhiều chỗ: tư duy không gian, đọc và tạo bản vẽ, cân bằng nhiều ràng buộc cùng lúc, trình bày ý tưởng. Biết các hướng đi và kỹ năng mỗi hướng cần giúp bạn chọn có chủ đích thay vì trôi theo công việc đầu tiên tìm được.
Bảy hướng phổ biến
| Hướng | Công việc chính | Kỹ năng quyết định | Hợp với người |
|---|---|---|---|
| Thiết kế kiến trúc | Phương án, hồ sơ, giám sát tác giả | Tư duy thiết kế, cấu tạo, làm việc với khách | Thích toàn bộ vòng đời công trình |
| Tư vấn kỹ thuật, hồ sơ thi công | Thiết kế kỹ thuật, chi tiết, phối hợp bộ môn | Cấu tạo, quy chuẩn, độ chính xác | Thích chi tiết, giải quyết vấn đề cụ thể |
| BIM và điều phối số | Mô hình, quy trình, phối hợp, tiêu chuẩn dữ liệu | Phần mềm sâu, tư duy hệ thống, tổ chức | Thích quy trình và công nghệ |
| Diễn họa và truyền thông kiến trúc | Hình ảnh, phim, thực tế ảo cho dự án | Ánh sáng, bố cục, nhiếp ảnh, phần mềm render | Thích hình ảnh, làm nhanh |
| Quản lý dự án | Tiến độ, chi phí, hợp đồng, điều phối các bên | Tổ chức, giao tiếp, hiểu hợp đồng và thi công | Thích điều phối người hơn vẽ |
| Nghiên cứu, học tiếp | Thạc sĩ, tiến sĩ, nghiên cứu ứng dụng | Đọc, viết, phương pháp nghiên cứu | Thích câu hỏi dài hạn |
| Giảng dạy | Hướng dẫn đồ án, môn học | Kinh nghiệm thực tế, khả năng giải thích | Thích làm việc với người học |
Ngoài bảy hướng trên, người học kiến trúc còn đi sang các lĩnh vực gần: thiết kế cảnh quan, bảo tồn di sản, thiết kế nội thất, thiết kế trải nghiệm người dùng, phát triển sản phẩm vật liệu. Các hướng này thường cần học thêm có hệ thống.
Năm đầu tiên quyết định nhiều hơn bạn nghĩ
Công việc đầu tiên thường định hình kỹ năng của vài năm tiếp theo. Người vào công ty tư vấn lớn sẽ giỏi quy trình, quen dự án lớn, nhưng có thể ít cơ hội chủ trì phương án. Người vào văn phòng nhỏ sẽ làm đủ thứ, tiếp xúc khách hàng sớm, nhưng ít được đào tạo bài bản. Không có lựa chọn đúng tuyệt đối. Có một số câu hỏi đáng hỏi khi chọn nơi làm đầu tiên:
- Ai sẽ hướng dẫn tôi, và họ có thời gian không?
- Tôi có được thấy công trình được xây không, hay chỉ làm một đoạn của hồ sơ?
- Văn phòng làm loại công trình nào, và tôi có muốn giỏi ở loại đó không?
- Kinh nghiệm ở đây có được ghi nhận để sau này xin chứng chỉ hành nghề không?
Thị trường phân tầng, không có con đường chung
Mức đãi ngộ, nhịp độ và kiểu công việc khác nhau rất nhiều giữa văn phòng nhỏ, văn phòng vừa, công ty tư vấn lớn, công ty nước ngoài, và làm tự do. Mỗi tầng có đổi chác riêng: ổn định đổi lấy tự chủ, quy trình đổi lấy đa dạng, thu nhập ngắn hạn đổi lấy tốc độ học. So sánh với bạn cùng lớp chỉ bằng một con số thường dẫn tới lựa chọn sai; hãy so bằng thứ bạn sẽ học được trong ba năm tới.
Thử trước khi chọn
Nhiều hướng có thể thử với chi phí thấp khi còn ở trường hoặc năm đầu đi làm:
- Diễn họa: nhận vài việc nhỏ ngoài giờ cho văn phòng quen, xem bạn có thích nhịp làm nhanh, sửa nhiều không.
- BIM: xin phụ trách tệp mẫu hoặc phối hợp mô hình cho một dự án nhỏ ở văn phòng.
- Quản lý dự án: xin theo người quản lý dự án một tuần, dự họp tiến độ, đọc biên bản.
- Nghiên cứu: viết một bài phân tích nghiêm túc về một vấn đề trong đồ án tốt nghiệp, gửi tới hội thảo sinh viên.
- Giảng dạy: trợ giảng hoặc hướng dẫn sinh viên khóa dưới trong một đồ án.
Áp dụng: bản đồ năng lực cá nhân
Lấy một tờ giấy, chia thành bảy cột theo bảy hướng. Với mỗi hướng, liệt kê ba kỹ năng quyết định (lấy từ bảng trên), tự chấm mình từ 1 đến 5. Đánh dấu thêm mức độ hứng thú của bạn với từng hướng. Hai hướng có tổng hứng thú cao và khoảng cách kỹ năng ngắn nhất là hai hướng đáng thử đầu tiên. Làm lại bảng này mỗi năm — nó thay đổi nhanh hơn bạn nghĩ.
Những kỹ năng dùng được ở mọi hướng
- Viết rõ ràng: email, thuyết minh, biên bản. Kiến trúc sư viết tốt hiếm và được đánh giá cao.
- Đọc hợp đồng và phạm vi công việc: tránh làm không công và tranh chấp.
- Ước lượng thời gian: biết một việc mất bao lâu là nền của mọi kế hoạch.
- Ngoại ngữ chuyên ngành: đọc tài liệu kỹ thuật, làm việc với đối tác nước ngoài.
- Đi công trường: dù làm hướng nào, hiểu công trình được xây ra sao luôn có giá trị.
Việc làm tiếp theo: liên hệ ba người khóa trên đang làm ba hướng khác nhau trong bảng, xin nói chuyện mười lăm phút với mỗi người về một ngày làm việc thật của họ. Ba cuộc trò chuyện đó thường giúp bạn chọn hướng chính xác hơn mọi bài viết, kể cả bài này.
Câu hỏi thường gặp
Học kiến trúc ra làm được những nghề gì?
Ngoài thiết kế kiến trúc, có thể làm tư vấn kỹ thuật, BIM, diễn họa, quản lý dự án, nghiên cứu, giảng dạy, và chuyển sang các lĩnh vực gần như cảnh quan, bảo tồn, nội thất, thiết kế trải nghiệm.
Nên vào văn phòng nhỏ hay công ty lớn sau tốt nghiệp?
Văn phòng nhỏ cho làm đủ việc và tiếp xúc khách sớm; công ty lớn cho quy trình và dự án quy mô lớn. Chọn theo điều bạn muốn học trong ba năm tới và người sẽ hướng dẫn bạn.
Làm BIM có phải là bỏ thiết kế không?
Không hẳn. BIM là một hướng chuyên sâu về quy trình và dữ liệu, vẫn cần hiểu thiết kế và cấu tạo, và ngày càng quan trọng trong các dự án lớn.
Có nên học thạc sĩ kiến trúc ngay sau tốt nghiệp?
Tùy mục tiêu. Nếu hướng tới nghiên cứu hoặc giảng dạy thì có lý; nếu chưa rõ câu hỏi muốn theo đuổi, vài năm thực hành trước thường giúp chọn đề tài tốt hơn.
Kỹ năng nào quan trọng với mọi hướng nghề kiến trúc?
Viết rõ ràng, đọc hợp đồng và phạm vi công việc, ước lượng thời gian, ngoại ngữ chuyên ngành và hiểu công trường.
