Một buổi họp ý tưởng ở văn phòng thiết kế thường diễn ra thế này: ai đó đặt một cuộn giấy can lên bản vẽ khu đất, cầm bút dạ, và trong mười phút có năm sáu hình khối được vẽ đè lên nhau. Không ai mở máy tính. Phần mềm chỉ xuất hiện khi nhóm đã chọn được hướng đi.
Lý do không phải hoài cổ. Ở giai đoạn ý tưởng còn mơ hồ, tay và bút nhanh hơn chuột rất nhiều, và quan trọng hơn: bản phác thảo cho phép sự mơ hồ. Một nét lửng lơ có thể là tường, có thể là hàng cây; phần mềm bắt bạn quyết định ngay độ dày, cao độ, vật liệu.
Phác thảo để nghĩ khác phác thảo để trình bày
| Tiêu chí | Phác thảo để nghĩ | Phác thảo để trình bày |
|---|---|---|
| Người xem | Chính mình, nhóm | Thầy chấm, khách hàng |
| Thời gian mỗi hình | 30 giây – 5 phút | 30 phút – vài giờ |
| Kích thước | Nhỏ, cỡ bao diêm đến lòng bàn tay | Lớn, bố cục kỹ |
| Số lượng | Rất nhiều | Ít, chọn lọc |
| Mục tiêu | Thử, loại, so sánh | Thuyết phục |
Sai lầm phổ biến của sinh viên là vẽ phác để nghĩ nhưng với tâm thế phác để trình bày: mỗi hình vẽ nắn nót 20 phút, và cả buổi chỉ có hai ý. Hai ý thì không đủ để so sánh.
Dụng cụ tối thiểu
- Giấy can cuộn (loại mỏng, rẻ) khổ 30 – 45 cm: chồng lớp được lên bản vẽ nền.
- Bút dạ đầu tròn nét trung bình: buộc bạn vẽ khái quát, không sa vào chi tiết.
- Bút kim 0.3 – 0.5 cho sổ ký họa.
- Một hai bút màu nhạt (xám, vàng nhạt): tô bóng, đánh dấu vùng.
- Thước tỷ lệ để thỉnh thoảng kiểm kích thước, không dùng để kẻ.
Không cần bút đắt tiền. Bút càng rẻ, bạn càng ít sợ vẽ hỏng.
Kỹ thuật thumbnail: nghĩ bằng hình nhỏ
Thumbnail là những hình rất nhỏ, khoảng 5 × 7 cm, vẽ trong vòng một hai phút. Kích thước nhỏ có tác dụng:
- Không có chỗ cho chi tiết, bạn buộc phải nghĩ về tổng thể: khối, bóng, tỷ lệ.
- Vẽ nhanh, nên dễ bỏ ý tệ mà không tiếc.
- Xếp nhiều hình trên một trang, dễ so sánh cạnh nhau.
Một trang A3 có thể chứa 12 – 16 thumbnail. Khoanh tròn hai ba cái tốt nhất, vẽ lại lớn hơn, lặp lại.
Giấy can chồng lớp: phương pháp của nghề
Đặt giấy can lên bản vẽ khu đất hoặc lên phương án trước. Vẽ phương án mới trên lớp mới, nhìn xuyên xuống lớp cũ. Mỗi lớp là một bước tiến; không lớp nào bị xoá. Sau một buổi bạn có một chồng giấy ghi lại toàn bộ quá trình tư duy, rất hữu ích khi thầy hỏi “em đã thử những gì”.
Với máy tính bảng, nguyên lý tương tự: mỗi ý một lớp, giảm độ mờ lớp dưới, không xoá.
Nét vẽ tự tin: vài mẹo kỹ thuật
- Vẽ từ vai, không từ cổ tay với nét dài: nét thẳng hơn, đều hơn.
- Một nét dứt khoát tốt hơn năm nét run. Vẽ sai thì vẽ nét mới cạnh đó, đừng tô đi tô lại.
- Nhấn đầu và cuối nét: đặt bút, kéo, nhấc bút rõ ràng. Nét trông có chủ đích.
- Cho các đường giao nhau lố một chút ở góc: góc nhà trông sắc và tự tin hơn là hai nét không chạm nhau.
- Phân cấp độ đậm: đường bao khối đậm, đường chi tiết nhạt. Chỉ cần hai mức đã đủ rõ.
Vẽ phác các loại hình chiếu
Phác thảo không chỉ là phối cảnh. Một buổi làm ý tưởng tốt nên có đủ:
- Sơ đồ mặt bằng: khối, lối vào, hướng nắng, gió.
- Mặt cắt phác: ánh sáng vào từ đâu, không gian cao thấp thế nào. Đây là hình chiếu bị bỏ quên nhiều nhất ở giai đoạn ý tưởng.
- Phối cảnh nhỏ ở tầm mắt: người đi bộ thấy gì.
- Trục đo (axonometric) nhanh: quan hệ các khối từ trên cao.
Những điều không cần làm khi phác thảo
- Không cần kẻ thước. Nét tay hơi cong vẫn đọc được.
- Không cần tô màu đầy đủ. Một mảng bóng xám nói nhiều hơn mười màu.
- Không cần vẽ đúng tỷ lệ tuyệt đối, chỉ cần tương đối đúng.
- Không cần đẹp. Bản phác thảo tốt là bản giúp bạn ra quyết định.
Áp dụng: 20 phác thảo trong 60 phút
- Chuẩn bị bản vẽ khu đất đồ án tỷ lệ 1:500, in ra, đặt dưới giấy can.
- Hẹn giờ 3 phút cho mỗi phác thảo. Vẽ 20 thumbnail khối đặt trên khu đất, không lặp ý.
- Gợi ý để không cạn ý: một khối, hai khối, khối chữ L, khối bao sân, khối xếp bậc, khối trên cột, khối chìm một phần, khối xoay góc…
- Sau 60 phút, dán tất cả lên tường. Lùi xa 2 m.
- Chọn 3 ý, mỗi ý vẽ thêm một mặt cắt phác và một phối cảnh tầm mắt.
- Mang cả 20 bản đến buổi sửa bài, không chỉ 3 bản đẹp.
Ghi chú cạnh phác thảo: biến hình vẽ thành hồ sơ
Một phác thảo không ghi chú sẽ vô nghĩa sau hai tuần. Tập thói quen ghi ba thứ cạnh mỗi hình: ngày, câu hỏi mà hình này thử trả lời (“lối vào từ hẻm được không?”), và kết luận một dòng (“được nhưng sân bị tối”). Đánh số các phác thảo theo thứ tự. Khi thầy hỏi vì sao bạn bỏ phương án sân trong, bạn lật đúng trang có kết luận đó thay vì cố nhớ lại.
Những ghi chú này còn là nguyên liệu cho chuỗi sơ đồ hình thành ý tưởng trên bảng trình bày: câu chuyện đã có sẵn, chỉ cần vẽ lại cho sạch.
Giảng viên thường đánh giá cao sinh viên mang đến nhiều phương án thô hơn một phương án bóng bẩy, vì nó cho thấy quá trình. Làm bài tập này mỗi lần bắt đầu đồ án mới, sau vài học kỳ bạn sẽ thấy tay nhanh hơn, và quan trọng hơn, đầu nghĩ ra nhiều khả năng hơn trước khi dính chặt vào một ý.
Câu hỏi thường gặp
Kiến trúc sư còn cần vẽ tay không khi đã có phần mềm?
Cần, đặc biệt ở giai đoạn ý tưởng. Phác thảo tay nhanh hơn, cho phép thử nhiều phương án và giữ sự mơ hồ có ích, trong khi phần mềm buộc phải quyết định chi tiết quá sớm.
Thumbnail sketch là gì?
Là những phác thảo rất nhỏ, khoảng vài centimet, vẽ trong một hai phút để thử ý tưởng về khối, bóng và tỷ lệ. Kích thước nhỏ buộc người vẽ tập trung vào tổng thể thay vì chi tiết.
Làm sao vẽ nét thẳng và tự tin khi phác thảo?
Vẽ nét dài bằng chuyển động của cả cánh tay từ vai, đặt bút và nhấc bút dứt khoát, không tô đi tô lại, và cho các đường giao nhau lố nhẹ ở góc. Luyện đều mỗi ngày sẽ tiến bộ nhanh.
Giấy can dùng để làm gì trong phác thảo?
Giấy can mỏng cho phép đặt lên bản vẽ nền hoặc phương án trước để vẽ lớp mới mà vẫn nhìn thấy lớp dưới. Các lớp giữ lại toàn bộ quá trình tư duy và dễ so sánh phương án.
Sinh viên nên mua dụng cụ vẽ phác gì?
Chỉ cần giấy can cuộn, bút dạ đầu tròn, bút kim, một hai bút màu nhạt và một thước tỷ lệ. Dụng cụ rẻ giúp bạn bớt ngại vẽ hỏng và vẽ nhiều hơn.
